یک رسم شومی در دولتهای مستقر در بیست سال اخیر مرسوم شده مبنی بر اینک لایحه بودجه مشق نویسی از لایحه بودجه سال قبل یا سالهای قبل باشد دقیقا کپی اسناد قبلی با کمی افزایش یا کاهش در مبالغ روی میز قرار می گیرد.
این متن دوهفته قبل نوشته بودم اما به علت اینکه نخواستم اولین کسی باشم که دولت را بخاطر بودجه 1405 سرزنش می کند از انتشار آن خودداری کردم صبر کردم تا عکس العمل مردم و بزرگان دانشگاه و اقتصاد را رصد کنم بوی خوبی نمی رسید لذا برای بار دوم صبر کردم تا برخورد مردم با بودجه را بررسی کنم فکر می کردم کار به اعتراض و شورش برسد اما گمان داشتم دولت برخورد منطقی با این مسئله داشته باشد متاسفانه تا کنون برخورد منطقی و عکس العمل صحیح از جانب کابینه دولت نداشتیم امید است در روزهای آینده شوک اولیه بر طرف شده و دولت یک تغییر ریل منطقی داشته باشد.
اگر چه من معترضان را سرزنش کردم ( خود کرده را تدبیر نیست ) شما خودتان به دولت اصلاح طلب رای دادید می دانستید که قبله آمال اینان بانک جهانی و اوامر صندوق بین المللی پول است حذف یارانه ها گران کردن سوخت حذف یارانه نان و افزایش قیمت ارز همگی در راستای پیشنهاد آنان انجام شده پس شما که رای دادید اعتراض کردنتان محل تامل است؟ یعنی نمی دانستید اصلاح طلبان برنامه ای برای اقتصاد ندارند فقط به دو گزینه صلح با آمریکا و اجرای اوامر صندوق بین المللی پول روی خواهند آورد.
اگرچه این سرزنش من نه از طرف جناح اصول گرایان است که اصول گرایان هم فاقد برنامه اقتصادی بودند و هستند اگر چه جوانتر ها مطالبی مطرح کردند اما مورد توافق و قبول نفرات اصلی نیست بهر حال اکنون که شورش شده دولت باید برای حل مشکل اقتصاد یا تغییر ریل بدهد یا کنار برود گزینه های دولتی بیشتر دارند فرار به جلو می کنند و عنوان کردند این دولت خالص اصلاح طلبی نیست پس شما چوب لای چرخ دولت گذاشتید لذا چاره کار اخراج معدود اصول گرایان هیئت دولت است اگرچه من اعتقاد دارم این چند وزیر نه چندان کلیدی هم اگر نبودند ما سال قبل شاهد چنین گرانی ها و افزایش نرخها بودیم و شاید اعتراضات بسیار گسترده و عمیق تر بود.
با وجود همه سفارش ها و تاکیدهای رهبری بودجه همچنان در اوج نا کارآمدی و تخیلی عرضه می شود تازه بدان هم عمل نمی شود در بهترین سالها ضریب اجرای بودجه 38 درصد بوده است بخصوص در بحث درآمدها وجود تخیل بسیار نقش آفرینی می کند و همیشه مقدار وصولی و درآمد دولت کمتر از میزان بودجه سال مورد نظر بوده و عکس این حالت هم در مخارج اتفاق افتاده یعنی ضریب پیش بینی مخارج همواره کمتر از واقعیت ها بوده است و این در حالی است که ما همواره در کشور سوانح طبیعی مانند سیل زلزله آتش سوزی جنگل ها و این اواخر سایه جنگ نا امنی در مرزها هزینه های گزافی را بدولت تحمیل کرده اند.
نکته قابل ذکر اینجاست که مدیر اصلی بودجه نویسی که ظاهر رئیس سازمان برنامه بودجه میباشد باید دارای اطلاعات بسیار وسیعی نسبت به اقتصاد ایران بخصوص نسبت به اهمیت بخش های مهم از قبیل کشاورزی صنعت تجارت و موتور پیشران اقتصاد خرد و مردمی داشته باشد باید سوابق کار در این مرکز ومراکز مشابه در کارنامه تجربی اش ذخیره مد نظر داشته باشد.
متاسفانه در این مورد هم با نقص های فراوانی روبرو هستیم شاید از این نظر دکتر منظور رئیس اسبق برنامه بودجه ارجحیت بیشتری داشت فقدان مشاوران کارکشته و مدیران باسواد باعث شده تا لایحه بودجه با یک نگرش اقتباسی و بخل گرایانه عمیق تهیه شود که از آینده نگری حتی افق های فرهنگی و آموزشی بدور باشد حاصل این بخل در انتصابات فرا جناحی بضاعت اندک بودجه نویسان بوده است.که کار دست دولت پزشکیان داده است.
آنچه در بودجه نویسی یا مشق نویسی از روی دست دولت روحانی بیشتر به چشم می خورد کنار گذاشتن تمام ملاحظات گذشته است دولت به راحتی مبلغ مالیات را 60% افزایش داده وکل بودجه را با دو درصد افزایش نسبت به سال قبل روی میز گذاشته است.
اصلا این بودجه مفهومش این است که دولت که اسب کالسکه اقتصاد است باید کالسکه اقتصاد کشور بدنبال خودش بکشد از اسب بودن و کشنده بودن منصرف شده و خود را به پشت کالسکه جای که اسب های مریض مصدوم می بندند انتقال داده و پیامش به مردم در کالسکه نشسته این است شما بروید جلو من هم طفیلی بدنبال حود بکشید در واقع به من هم سواری بدهید من را هل بدهید دنبال خود بکشید این بودجه مایه شرمساری در تاریخ اقتصاد ایران است مفتضح ترین و بدترین بودجه تاریخ ایران است.
ارقامی غیر قابل وصول و حتی ویران کننده برآورد می شود این افزایش 60 درصدی مالیات برای سال 1404 که در آن جنگ 12 روزه اتفاق افتاده و بسیاری از کسب و کارها را دچار نقصان درآمدی و حتی به ناپایداری مالی کشانده است یک رقم جهنمی است که می تواند ویرانگر باشد منظور از ویرانگری تنها مسئله امتناع مودیان نیست بلکه مشکل اینجاست که ارسال این پالس ضعیف به بازار می تواند به منصرف کردن عده بسیار زیادی ختم شود .
گزارش های میدانی حاکی از جراحت های عمیق در تولید می کند هم بحث بی برقی هم بحث بی گازی خود به منزله یک قیچی و ریزش کارگاه ها عمل کرده است حالا اگر این مورد سوم افزایش مالیات را هم اضافه کنیم شاهد ریزیش بیش از بیش تولید خواهیم بود .
تنها بخش کمتر صدمه خورده اقتصاد ایران همین بحث بازار و خرید فروش کالا و خدمات می باشد که با این بودجه ریزی این بخش هم مورد هجوم بادهای سوزان و خشک پائیزی نابخردی قرار گرفته از دور کار خارج خواهد شد آنوقت دولت دیگر اصلا ابزار دریافت مالیات را هم از دست خواهد داد.
کسب کارهای کوچک دچار افزایش هزینه های جهنمی خواهد شد و ازدور گردانه اقتصاد حذف خواهند شد و کسب کارهای بزرگ هم غیر از رد وبدل ارز و دلار دست به زیرزمینی شدن خواهند کرد آنوقت دولت می ماند حوضش نه امکان پیگیری تراکنش ها را خواهد داشت نه امکان مالیات گیری در واقع دولت فکر می کند زمینه فشار بیشتر بر فعالان اقتصاد موجود است اما وضعیت ناپایدار این امکان را منتفی خواهد کرد در واقع بخش خصوصی ناچار خواهد شد دست به حاشیه رفتن بزند آنوقت تنها مزیت اقتصاد ایران که خرید فروش کالا و خدمات بود خود به خود تعطیل و زمینگیر خواهد شد. در حالیکه دولت می توانست با یک وسعت نظر گسترده عده زیادی را به میدان عمل ظاهری دعوت کند این بودجه بنوعی اقرار به ورشکستگی دولت و شرکت های دولتی است اقرار به نداشتن تامین مالی نداشتن برنامه نداشتن توان عملیاتی وبه نوعی می توان گفت این بودجه اظهار عجز دولت است به زبان ارقام و اعداد مالی یک انعکاس بسیار بدی را در محافل اقتصادی داخل وخارج رقم خواهد زد تبعات این بودجه بیشتر از اثر مالی آن خواهد بود و حتی اعلام آن موجب بالا رفتن شدید قیمت ارز و تورم خواهد شد.
با همه مشکلات می توانست بودجه بسیار بهتری روی میز بگذارد حتی اگر بخشی از اقلام آن قابل وصول نباشد تبعات چنین بودجه انبساطی بسیار بهتر از بودجه انقباضی فعلی خواهد بود.این بودجه آب پاکی روی دست فعالان اقتصادی خواهد ریخت وبسیاری را نا امید خواهد کرد ونشان می دهد که دولت هیچ برنامه ای برای تامین دولت ندارد مگر راهزنی و دزدی از جیب مردم و افزایش پایه های مالیاتی موجود . در عمل سازمان مالیاتی کشور هیچ چاره ای جز اقدام علیه مودیان خرد که پایه اصلی و ستون مالیات گیری ایران تشکیل می دهد ندارد.
وقتی دولت نمی تواند حتی پنجاه درصد تورم موجود برای کارمندان خودش پوشش دهد چگونه باید منتظر بود تا بخش غیر دولتی مورد توجه قرار گیرند ؟
از سمت دیگر حذف ارز ترجیهی نان و نهاده های دامی خود پاشنه آشیل شکست مقابله با تورم خواهد بود حتی این حذف ارز ترجیهی می تواند دلار در بازار ایران در کوتاه مدت به نرخ 250 هزار تومان هم برساند.
این بودجه هم به دشمن چراغ سبز فشار بیشتر نشان خواهد داد و هم به مردم و بخش خصوصی عجز وناتوانی دولت را به رخ خواهد کشاند نتایج بسیار بدی با بودجه نویسی و صراحت به فقدان پشتوانه تعبیر خواهد شد
افزودن دو صد مالیات ارزش افزوده برای تولید فاجعه بار خواهد بود این دو درصدبسیار مبلغ سنگین تری در سفره مصرف کننده قرار خواهد تا آن 60درصد افزایش نرخ مالیات در واقع می شود گفت دولت هر طرف چرخیده چاقوی مالیات را بر بدن اقصاد فرو کرده است این چاقو می تواند مرگ اقتصاد رقم بزند این افزایش ها با توجه به جنگ 12 روزه و رشد اقتصاد منفی کشور در سال 1404 بسیار بزرگ تر از توان کشور بوده و نتایج شومی را در کوتاه مدت رقم خواهد زد اولین اثر آن دلاریزه کردن اقتصاد خواهد بود دومین اثرش ممکن است با اعتصاب گسترده بازار و بخش خصوصی مواجه شود همانطور که طلا فروشان در سال های گذشته بدان دست زدند و دولت وادار به عقب نشینی کردند.
این همان پیام صریح بودجه انتحاری است دولت هم اکنون هم دارد بر لبه تیز چاقوی اقتصاد کشور حرکت می کند وبخش خصوصی بخصوص بازار فاقد گردش مالی مناسب بوده تنها بازی تورم است که بخشی از کالاها را بدون اینکه راهی مصرف شوند دست بدست می کند به امید گرانی و بهره مالی بیشتر وگرنه مصرف در حداقل ممکن سیر می کند تقاضای هم اگر است برای سوداگری است.
این بودجه به تنهایی قادر است دولت بزمین بزند و ادامه کار را غیر ممکن سازد آثار شومی که ممکن است حتی قبل از سال 1406 ظاهر شود.بن بست کامل توان اقتصادی دولت رقم خواهد زد و نا امیدی عمیقی را بوجود خواهد آورد. .